محمد سعيد جانب اللهى

107

پزشكي سنتى و عاميانه مردم ايران با نگاه مردم شناختى ( فارسى )

4 . صابون و كشمش را باهم مىكوبند و روى پارچه‌اى مىمالند و بر دمل مىگذارند . 5 . مقدارى ژوى « 1 » ( در پارچه‌اى نم‌دار مىپيچند و آن را زير خاكستر گرم مىگذارند تا نرم شود ، سپس آن را بر دمل مىبندند تا چركش را بيرون كشد ، اگر خوب نشد ، كمى كشمش مىكوبند و روى آن مىگذارند ( اسديان خرم‌آبادى و ديگران : 256 - 257 ) . در ميبد اكليل كلى نرمگ « 2 » بذر كتان ، ريوند چينى ، خاكشير ، مربگ « 3 » نخود خام كوبيده و گل ختمى را با شير دختر ( زنى كه دختر زاييده ) مىكوبند و مىپزند و مرهمى مىسازند كه آن را روى برگ گاوگوش قرار داده و روى دمل مىگذارند ( حيدريه‌زاده : 80 ) . در ميرجاوه برگ خشك سرخ چوب را پودر كرده روى دمل مىريزند ( جانب اللهى 1381 : 246 ) . در ايرانشهر : 1 . برگ بوتهء كرز ارواح « 4 » روى آتش گرم مىكنند ، بعد محل دمل را مىشكافند و برگ را روى آن قرار مىدهند و با پارچه مىبندند . 2 . مقدارى پودر ايش‌ورگ را روى آن مىبندند . 3 . پوست درخت گز را كوبيده ، پودر آن را روى زخم مىبندند . 4 . دانه‌هاى بوته كنتو « 5 » ( كرچك ) را مىجوشانند ، شيره و روغن آن را گرفته ، مقدارى روى دمل مىمالند ( جانب اللهى ، 1381 : 259 ؛ نيز - حشره‌درمانى ) . در خراسان ابتدا شيرهء صبر زرد و ترياك را باهم مخلوط مىكنند و روى دمل مىگذارند تا دمل كرخ شود و از درد بيفتد . سپس خميرى از آرد گندم و قند و شير دختر ( شير زنى كه دختر زاييده ) درست مىكنند و روى دمل مىگذارند ، تا سر وا كند و فساد آن بيرون بيايد ، گاهى به جاى آرد گندم و قند يك عدد زردهء تخم‌مرغ روى قطعهء كرباسى كه سوراخ كوچكى داشته باشد ، مىمالند ، و روى دمل مىگذارند ، به طورى كه نوك دمل از سوراخ كرباس بيرون بماند ، يا آنكه برگ گل لاله‌عباسى و گل هميشه بهار را سوراخ‌سوراخ كرده روى زخم مىگذارند . اگر دمل فساد كرده باشد ، شنجرف و انزروت و سفيداب قلع و مرده سنگ ( مردار سنگ ) و پرسياوشان را باهم مخلوط كرده مىكوبند و از آن‌ها مرهمى مىسازند و روى دمل مىگذارند ( شكورزاده : 239 ) . در تهران ختمى پخته روى آن مىبندند ( شهرى : 5 / 422 ) .

--> ( 1 ) . z ? evi شيره‌اى كه از درخت جنگلى ارجن و درختان زردآلو و آلبالو به دست مىآيد . ( 2 ) . kali narmog ( 3 ) . merbog ( 4 ) . karzarv h ( 5 ) . kanatu